Bu kamulaştırma rehberi, kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma konusunda sitemizde yayımlanan yazıları tek bir yerde toplar. Taşınmazınız bir kamu projesinden etkileniyorsa, sürecin hangi aşamasında olduğunuza göre aşağıdaki başlıklardan ilgili yazıya ulaşabilirsiniz.

Kamulaştırma süreci nasıl işler?

Kamulaştırma, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na göre yürütülür. İdare önce malikle satın alma yoluyla anlaşmaya çalışır (m.8). Uzlaşma sağlanamazsa asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar (m.10). Kamulaştırma işleminin kendisine karşı ise tebliğden itibaren 30 gün içinde idari yargıda iptal davası açılabilir (m.14).

Kamulaştırma bedeli ve değer kaybı

Bedel; taşınmazın cinsi, yüzölçümü, emsal satışlar, vergi değeri ve net geliri gibi kanunda sayılan ölçütler esas alınarak bilirkişi incelemesiyle belirlenir (m.11). Taşınmazın yalnızca bir kısmı kamulaştırılıyorsa, kalan kısımda oluşan değer kaybı da hesaba katılır (m.12).

Kamulaştırmasız el atma

İdare, usulüne uygun bir kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen el koyabilir (örneğin araziden yol geçirmek) ya da imar planıyla taşınmazı kamu alanına ayırıp uzun süre uygulama yapmayarak malikin tasarruf hakkını kısıtlayabilir. İlkine fiili el atma, ikincisine hukuki el atma denir. Her iki durumda da malikin bedel ve tazminat talepleri gündeme gelir.

Hukuki el atma ve imar planı kısıtlamaları

Taşınmaza fiziken dokunulmadan, yalnızca imar planıyla kamu hizmetine ayrılması ve uzun süre kamulaştırılmaması hâlinde hukuki el atma gündeme gelir. Bu alanda yargı yolu son yıllarda birkaç kez değiştiği için güncel durumun takip edilmesi önemlidir.

Enerji hatları ve irtifak hakkı

Elektrik iletim hattı veya boru hattı gibi tesisler için çoğu zaman mülkiyet yerine irtifak hakkı kamulaştırılır. Bu durumda malik, irtifakın taşınmazda yarattığı değer kaybı oranında bedel talep edebilir.

Kamulaştırılan taşınmazın geri alınması

Kamulaştırma amacına uygun bir iş yapılmadan kanunda öngörülen süre geçerse, eski malik veya mirasçıları belirli şartlarla taşınmazı geri alma hakkına sahip olabilir (m.23).

Tapu, kıyı ve orman kaynaklı mülkiyet kayıpları

Kamulaştırma dışında da malik, tapusunu Devletten kaynaklanan nedenlerle kaybedebilir. Kıyı kenar çizgisi içinde kalan taşınmazların tapusunun iptali, orman kadastrosu ve tapu sicilindeki hatalar bunun tipik örnekleridir. Tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlardan Türk Medeni Kanunu’nun 1007. maddesi uyarınca Devlet sorumludur.

Sık sorulan sorular

Kamulaştırma bedeline itiraz edebilir miyim?

İdarenin teklif ettiği bedeli kabul etmek zorunda değilsiniz. Uzlaşma olmazsa bedel, idarenin açacağı davada mahkemece bilirkişi incelemesiyle belirlenir ve bedele ilişkin itirazlarınızı bu davada ileri sürebilirsiniz.

Kamulaştırmasız el atmada dava açma süresi var mı?

El atma devam ettiği sürece taşınmaz bedelinin istenmesi, Yargıtay uygulamasına göre kural olarak bir süreye bağlı değildir. Ancak ecrimisil gibi bazı alacaklar yalnızca geriye dönük belirli bir süre için istenebilir.

Kamulaştırma tebligatı aldım, ilk ne yapmalıyım?

Tebliğ tarihini not edin; iptal davası ve maddi hata düzeltme davası için 30 günlük süre bu tarihten itibaren işler. Uzlaşma görüşmesine davet edildiyseniz, teklif edilen bedeli emsal değerlerle karşılaştırmadan karar vermemeniz yararlı olur.

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; her somut olayın kendine özgü koşulları vardır. Hak kaybı yaşamamak için bir hukukçuya danışmanızı öneririz.