Hukuki el atma nedir sorusunun kısa cevabı şudur: İdare taşınmazınıza hiç dokunmadan, yalnızca imar planıyla onu yol, park ya da okul gibi bir kamu hizmetine ayırır ve uzun süre kamulaştırmazsa, mülkiyet hakkınız fiilen kullanılamaz hâle gelir. Bu duruma hukuki el atma denir.
Bu konudaki tüm yazılarımız için: Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma Rehberi
Fiili el atmadan farkı
Fiili el atmada idare taşınmaza fiziken girer: yol yapar, kanal açar ya da boru döşer. Hukuki el atmada ise arazide hiçbir değişiklik yoktur; kısıtlama, imar planı nedeniyle taşınmaza yapı izni verilmemesinden ve taşınmazın pratikte satılamamasından kaynaklanır.
Örnek: Uygulama imar planında “park alanı” olarak gösterilen bir arsanın sahibi belediyeden yapı ruhsatı alamaz. Arsa hâlâ tapuda onun adınadır ve üzerinde hiçbir çalışma yapılmamıştır; ama malik arsasını ne kullanabilir ne de makul bir bedelle satabilir.
Hukuki el atma ne zaman oluşur?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun ek 1. maddesine göre, uygulama imar planında umumi hizmetlere ayrılan taşınmazlar, plan yürürlüğe girdikten sonra beş yıl içinde imar programına alınmalı, kamulaştırılmalı ya da kısıtlamayı kaldıracak bir plan değişikliği yapılmalıdır. Bu süre içinde hiçbir işlem yapılmazsa mülkiyet hakkının özüne dokunan bir kısıtlama ortaya çıkar.
Malik neler isteyebilir?
Malik, kural olarak taşınmazın değerinin ödenmesini ve bunun karşılığında tapunun idare adına tescilini isteyebilir. Bunun yanında belediyeye başvurarak kısıtlamayı kaldıracak bir plan değişikliği de talep edilebilir.
Hukuki el atmada malik taşınmazın vergisini ödemeye devam eder ve tapuda malik olarak görünür; ancak arsasını plandaki amaç dışında kullanamaz. Bu nedenle hukuki el atma, mülkiyetin kâğıt üzerinde devam ettiği ama içinin boşaldığı bir durum olarak tarif edilir.
Kısaca: hukuki el atma nedir?
- Taşınmaza fiziken dokunulmaz; kısıtlama imar planından doğar.
- Plan yürürlüğe girdikten sonra beş yıl içinde işlem yapılmaması belirleyicidir.
- Malik bedel ve tapunun idareye devrini ya da plan değişikliğini isteyebilir.
- Davanın hangi mahkemede açılacağı ayrıca incelenmelidir.
İlgili yazılar: Hukuki el atma davası hangi mahkemede açılır? · Hukuki el atmada 5 yıl kuralı
Her taşınmazın durumu farklıdır. Atılacak adımlar için bir hukukçuya danışmanızı öneririz.


